Yansıtma [projection], bireyin kabul edilemez veya tahammül edilemez bir düşünceyi, dürtüyü ya da duyguyu başka bir kişiye atfettiği bir savunma işlemidir. Yansıtma, kendilik temsilinin, süperegonun veya içsel bir nesnenin bazı yönlerinin savunmacı biçimde başka bir kişiye atfedilmesini de içerebilir. Yansıtma bazen, daha geniş kapsamlı bir terim olan dışsallaştırma [externalization] ile eş anlamlı olarak kullanılır. Dışsallaştırma, zihnin içindeki bir şeyin dış dünyaya atfedilmesidir ve mutlaka savunmacı bir amaca hizmet etmesi gerekmez (örneğin, mutlu bir kişinin dünyayı “pembe gözlüklerle” görmesi). Dışsallaştırma, yansıtma sözcüğünün psikanaliz öncesindeki anlamıyla ilişkilidir. Sözcük, birçok alanda, bir görüntünün bir perdeye yansıtılmasında olduğu gibi, “öne doğru fırlatmak” şeklindeki sözcük anlamıyla bağlantılı olarak kullanılmıştır. Psikoloji alanında yansıtma, içsel yaşamın yansımalarını dış dünyada bulmaya yönelik evrensel bir eğilimi tanımlamak için bu anlamda kullanılır. Rapaport, bu eğilimi projektif hipotez [projective hypothesis] olarak adlandırır (Rapaport, 1944). Yansıtmanın bu şekilde kullanımına bir örnek, projektif testlerdir (örneğin, Rorschach Testi veya Tematik Algı Testi [TAT]). Bu testlerde, kişinin yorumlarının onun içsel yaşamını yansıtacağı varsayımıyla kişiye belirsiz uyaranlar sunulur. Yansıtma terimi, çocukların ve “ilkel” insanların, başkalarının da kendileri gibi düşündüğünü veya doğanın içsel yaşama benzediğini varsaydıkları animistik düşünmeyi tanımlamak için de sıklıkla bu anlamda kullanılır (Freud ve diğerleri tarafından). J. Novick ve Kelly (1970), bu sürecin yansıtma yerine “genelleme” [generalization] olarak adlandırılması gerektiğini ileri sürmüşlerdir.
Bir savunma olarak kullanıldığında yansıtma, her çocuğun dünyaya ilişkin inanç ve korkularının oluşumuna katkıda bulunan normal ve evrensel biçimlerden, psikozda sanrıların ve halüsinasyonların oluşumuna katkıda bulunan ileri derecede patolojik biçimlere kadar uzanır. Yansıtma, patolojik olduğunda çoğunlukla paranoid zihinsel durumlarla ilişkilidir. Yansıtma, yansıtmalı özdeşimden [projective identification] farklıdır; ancak bu iki terim sıklıkla birbirinin yerine kullanılır. Klein (1946), yansıtmalı özdeşimi, kendiliğin bazı parçalarının nesneyi içeriden kontrol etmek amacıyla nesnenin içine zorla yerleştirildiği bir savunma süreci olarak tanımlamıştır. Yansıtmalı özdeşim kavramının kendine özgü, uzun ve karmaşık bir tarihi vardır.
Tüm dışsallaştırma ve içselleştirme süreçlerinde olduğu gibi, yansıtma kavramı da psikolojik yaşamın dış dünyayla etkileşim içinde geliştiği ve işlev gördüğü gerçeğini yansıtması bakımından önemlidir. Dışsallaştırma, içselleştirme, yansıtma ve içeatım gibi terimler, bu etkileşimin süreçlerini tanımlar. Daha özgül olarak yansıtma, çocukların diğer insanların kendilerine ait zihinleri olduğunun farkına vardıklarında, başkalarının zihinlerine ilişkin bu bilginin savunmacı amaçlarla kullanılabileceği gerçeğini yansıtır. Freud, yansıtma süreçlerine ilişkin ilk gözlemleriyle savunma, nesne ilişkileri ve diğer insanlarla etkileşim arasındaki ilişkinin günümüze kadar süren araştırılmasını başlatmıştır.
Freud’un (1894c) yansıtma terimini yayımlanmış bir çalışmasında ilk kez kullanması, paranoyayı yansıtmanın savunma amacıyla kötüye kullanılması olarak açıkladığı 1894 yılına dayanır. Bu açıklamasında Freud, yansıtma kavramının daha geniş bir anlamda zaten kullanılmakta olduğunun farkında olduğunu belirtir. Ona göre, birey kendi içsel durumunun farkında olduğu sürece yansıtma normal bir mekanizmadır. Bundan sonra Freud’un yansıtma üzerine tartışmaları, kimi zaman yansıtmanın bir savunma olarak rolüne, kimi zaman da evrensel, savunmacı olmayan bir dışsallaştırma süreci olarak rolüne odaklanmıştır. Freud (1911a), yansıtmayı bir savunma olarak en sık, nefrete dönüşmüş homoerotik arzulara karşı savunma amacıyla yansıtmayı kullanan paranoid bireylerde tanımlamıştır. Bununla birlikte Freud (1915b), yansıtmanın, hoşnutsuzluk tehdidi oluşturan her türlü ruhsal içerikten egoyu kurtarmak için kullanılabileceğini de ileri sürmüştür. Bu bakımdan yansıtma, karşıt amaca hizmet eden içeatımdan farklıdır. Freud, diğer çalışmalarında, batıl inançların (1909d), belirli türdeki aktarım deneyimlerinin (1910f), “dünyanın sonu” fantezilerinin (1911b), analizden geçmemiş analistin aşırı özgüveninin (1912b), ölümden sonraki yaşamda elde edilecek ödüllere ilişkin inançların (1913e), demonların ve tabuların, sanat eserlerinin (1913e), rüyaların (1917b), kıskançlığın (1922) ve fobilerin (1926a) oluşumunda yansıtmanın (hem savunmacı hem de savunmacı olmayan) rolüne dikkat çekmiştir.
Klein, yansıtma terimini geliştirdiği yeni yansıtmalı özdeşim kavramıyla birbirinin yerine kullanmıştır; bu kavramlar Kleincı kuramda önemli bir rol oynar. Klein’a göre, bebekliğin en erken dönemlerinden itibaren birbirini izleyen yansıtma ve içeatım süreçleri, hem iç dünyanın hem de dış dünyanın oluşumunda birlikte işlev görür. Sonunda Klein (1946), yansıtma yerine yansıtmalı özdeşim terimini kullanmaya başlamış ve yansıtmalı özdeşimi saldırgan bir nesne ilişkisinin prototipi olarak tanımlamıştır. Klein’a göre her birey, kendiliğin ve/veya içsel nesnenin bölünerek ayrılmış kötü yönlerinin yansıtılmasının zulmedilme anksiyetesine yol açtığı paranoid (daha sonra paranoid-şizoid olarak adlandırılan) bir konumdan geçmek zorundadır. Paranoid konumdan, kişinin kendi saldırganlığı karşısında bütünleşmiş, içselleştirilmiş iyi nesnenin akıbetine ilişkin anksiyeteyle karakterize olan depresif konuma geçişin gerçekleşmemesi, yetişkinlikte paranoid psikopatolojiye yol açar. Klein’ın çalışmalarının ardından psikanalitik literatürde, yansıtmadan ziyade yansıtmalı özdeşimin karmaşık süreçlerine ilişkin tartışmalar ağırlık kazanmıştır.
Bunun bir istisnası, dışsallaştırma, genelleme ve yansıtma süreçleri arasında ayrım yapmaya çalışan J. Novick ve Kelly’nin (1970) çalışmasıdır. Onlara göre savunmacı dışsallaştırma; nedenin veya sorumluluğun bir başkasına atfedilmesini (örneğin, bireyin bir duyguya veya düşünceye sahip olduğunu kabul etmesine rağmen bunun sorumluluğunu başka bir kişiye yüklemesi); genellikle narsisistik acıdan kaçınmak amacıyla kendiliğin istenmeyen veya değersizleştirilen parçalarının başka bir kişiye atfedilmesini ve anksiyeteye karşı bir savunma olarak kabul edilemez arzuların (veya dürtü türevlerinin) bir başkasına atfedilmesini içerir. Onlara göre yalnızca sonuncusu yansıtma olarak adlandırılmalıdır.
Çeviri kaynağı:
Auchincloss, E. L., & Samberg, E. (Eds.). (2012). Projection. In Psychoanalytic terms and concepts (pp. 202–203). Yale University Press.
Bir yanıt yazın