Psikanalitik psikoterapi [psychoanalytic psychotherapy], aynı zamanda psikodinamik psikoterapi [psychodynamic psychotherapy], içgörü yönelimli psikoterapi [insight-oriented psychotherapy] ve dışavurumcu psikoterapi [expressive psychotherapy] olarak da adlandırılır. Bu yaklaşım, psikanaliz kuramı ve tekniğine dayanan bir psikoterapi türüdür. Psikanalitik psikoterapinin uygulama alanı, psikanalitik ilkelerin kullanıldığı tedavilerden fayda görebilecek hasta yelpazesini önemli ölçüde genişletmiştir. Psikanalitik psikoterapiye ilişkin, uygulanan tekniklerin, endikasyonların ve…

Psikanaliz [psychoanalysis] Freud’a göre, bir zihin kuramı, araştırmacı bir yöntem, zihinsel bozukluklar için bir tedavi biçimi. Tedavi yöntemi olarak, birçok yıl boyunca haftada birden çok seansı içerir. Psikanalizde hastayı anlamanın ve tedavi edici şekilde etkilemenin başlıca araçları olarak serbest çağrışım, bilinçdışı zihinsel işleyişe dair gözlemler, aktarım ve karşı aktarımın incelenmesinden yararlanılır. TEMEL PSİKANALİZ SÖZLÜĞÜ Psikanaliz…

Freud tarafından bilinçdışı süreçlere özgü gerçeklik düzeyini belirtmek üzere geliştirilen bir kavram olan psişik gerçeklik [psychic reality], epistemolojik bir bakış açısından, psikanalizin karakterize etmeye, anlamaya ve keşfetmeye çalıştığı “nesne”ye [object] gönderme yapar. Rüyaların Yorumu’nda (1900a) kavram, öznenin içsel fantezi yaşamıyla ilişkili olan ve dış gerçekliğin algısına karşı çıkabilen, hatta ona egemen olabilen gerçeklik kuvvetine gönderme…

Abreaksiyon [boşalım – abreaction] ve katarsis [arınma – catharsis], Breuer tarafından ortaya atılmış ve Freud ile Breuer’in, psikanaliz öncesi dönemde histerik hastaları tedavi ederken kullandıkları terimlerdir. Bu terimler, travmatik bir anıya eşlik eden duygulanımın konuşma yoluyla boşaltılması sürecini tanımlamak için kullanılmıştır. Her ne kadar bu terimlerin önemi daha çok tarihsel bağlamda değerlendirilse de, duygulanımla yüklü…

Hipnoz [hypnosis], bir hipnozcunun [hypnotist] çeşitli teknikler kullanarak -bir nesneye bakma, sözel komutlar vb.- ortaya çıkardığı değişmiş bilinç durumudur. İngiliz hekim James Braid, Neurhypnology (1843) adlı eserinde “hipnotizm” [hypnotism] sözcüğünü yaygınlaştırmış, hatta belki de bu sözcüğü türetmiş olabilir. “Hipnoz” sözcüğü ise daha sonra kullanıma girmiş görünmektedir. Braid, bilimdışı fikir ve uygulamaları, “zihinsel ve görsel gözün…

Karşıaktarım [countertransference], ortak odak noktası analistin analitik durum içinde hastaya yönelik hisleri ve tutumları olan, birden çok anlam taşıyan bir terimdir. Tüm psikanalitik kuram ekolleri bu terimi kullanmakla birlikte, karşıaktarım tanımları arasında dikkate değer farklılıklar bulunmaktadır. Terimin çağdaş kullanımı şunları kapsar: Böylece, karşıaktarımın psikopatolojik mi yoksa normal bir fenomen mi olduğuna ve karşıaktarım duygularının analistin…

Aktarım [transference], psikanalitik süreçte hastanın analiste yönelik bilinçli ve bilinçdışı deneyimidir ve hastanın içselleştirilmiş erken yaşam deneyimleri tarafından şekillendirilir. Aktarım, hem içselleştirilmiş kendilik ve nesne temsillerinin içkin, algısal ve duygulanımsal örgütleyici işlevi olarak, hem de çoklu nedenlerle oluşmuş intrapsişik nesne ilişkileri fantezilerini [fantasy] yeniden canlandırma [revivify / iç dünyada yeniden yaşatmak] ya da eyleme geçirme…

Çatışma [conflict],ya da intrapsişik çatışma [intrapsychic conflict], çoğunlukla bilinçdışı düzeyde işleyen; zihinde, karşıt yönelimlere sahip düşünceler, duygular ya da yapılar arasında yaşanan mücadeleyi ifade eder. Buna karşılık, genellikle bilinçli düzeyde deneyimlenen dışsal çatışma [external conflict], bireyle dış dünya arasında -ister kişilerarası ilişkilerde ister toplumun dayattığı talepler biçiminde olsun- ortaya çıkan gerilimleri ifade eder. İntrapsişik ve…

En genel anlamlarıyla, “psişe” [psyche] ve “zihin” [mind] sözcükleri, “ruh” [soul] ile ilişkili fenomenlere ve süreçlere gönderme yapar; burada “ruh”, içeriği dikkate alınmaksızın (bilinçli, bilinçdışı, yaşam ilkesi) ampirik olarak anlaşılır, ancak her türlü metafizik ya da dinsel anlamı (ruhun birliği, ruh ile beden arasındaki ayrım, ölümsüzlük) dışarıda bırakır. “Psişe” ve “zihin” bir ölçüde eşanlamlı kabul…

Bilinçdışı [unconscious], bireyin farkında olmadığı ancak yine de bilinçli yaşantı üzerinde aktif bir etkisi bulunan zihinsel içerik ya da süreçlerdir [mental contents or pro cesses]. Psikanalizde bilinçdışı, zihnin, içerikleri bastırma [repression] sonucunda farkındalığa erişimden yoksun bırakıldığı varsayımsal bir bölgesini ifade eder ve bu bölge kendine özgü işleyiş biçimlerine göre işler. Psikanaliz, en çok, özellikle bu…