Genel Terapötik Yeterlikler (UCL)

1. Ruh sağlığı sorunlarına ilişkin bilgi ve anlayış

• Değerlendirme sırasında ve müdahaleleri gerçekleştirirken, yaygın ruh sağlığı sorunlarına ve bunların klinik görünümlerine ilişkin bilgiden yararlanabilme
• Ruh sağlığı sorunlarının gelişimi ve sürdürülmesiyle ilişkili etkenlere ilişkin bilgiden yararlanabilme
• Ruh sağlığı sorunlarıyla ilişkili belirtilerin olağan örüntüsüne ilişkin bilgiden yararlanabilme
• Ruh sağlığı sorunlarının işlevselliği nasıl etkileyebileceğine ilişkin bilgiden yararlanabilme (örneğin, yakın ilişkileri, aile ve sosyal ilişkileri sürdürme ya da çalışma ve öğrenim yaşamını devam ettirme kapasitesi)
• İşlevsellikteki bozulmaların ruh sağlığı üzerindeki etkilerine ilişkin bilgiden yararlanabilme
• Danışanın davranışları, doğrudan ruh sağlığı sorununa atfedilebilen kişilerarası güçlüklere yol açtığında, danışanın durumunun ağırlaşmasını veya daha karmaşık hâle gelmesini önlemek amacıyla ruh sağlığı sorunlarına ilişkin bilgiden yararlanabilme

2. Mesleki ve etik ilkelere ilişkin bilgi ve bu ilkeler doğrultusunda çalışabilme becerisi

2.1. Bilgi

• Sağlık hizmetlerinin sunumunda görev alan tüm personele uygulanan ulusal ve yerel mesleki uygulama kurallarının yanı sıra, terapistin belirli bir mesleğin mensubu olarak tabi olduğu mesleki uygulama kuralları hakkında güncel bilgi sahibi olabilme
• Terapistin faaliyet gösterdiği mesleki uygulama alanlarıyla ilgili mevzuat hakkında güncel bilgi sahibi olma sorumluluğunu üstlenebilme (özellikle Ruh Sağlığı Yasası, Zihinsel Kapasite Yasası, İnsan Hakları Yasası ve Veri Koruma Yasası dahil).

2.2. Mesleki ve etik ilkelerin uygulanması

• Mesleki ve etik davranışa ve uygulamaya ilişkin ilgili kurallar hakkındaki bilgiden yararlanarak, bu kurallarda yer alan genel ilkeleri yürütülen her bir çalışmaya aşağıdaki alanlarda uygulayabilme:
  • Müdahaleler için danışanlardan bilgilendirilmiş onam alınması
  • Gizliliğin korunması ve gizliliğin hangi koşullarda ihlal edilebileceğinin bilinmesi
  • Bir ekibin parçası olarak diğer meslek mensuplarıyla birlikte çalışırken, çalışanlar arası ve meslekler arası iletişime ilişkin iyi uygulamalar da dahil olmak üzere, danışanın çıkarlarının korunması
  • Mesleki uygulama yeterliği ve uygun eğitim/mesleki gelişim yoluyla yeterliğin sürdürülmesi
  • Kendi yeterliğinin sınırlarının farkına varılması ve uygun eğitim/mesleki gelişim yoluyla uygulamanın geliştirilmesi için harekete geçilmesi
  • Meslektaşların mesleki uygulama hatalarından kaynaklanan fiilî veya olası zararlara karşı, ulusal ve mesleki kılavuzlar doğrultusunda gerekli girişimlerde bulunularak danışanların korunması
  • Kişinin kendi davranışlarında uygun standartların sürdürülmesi:
    • Danışanlarla kurulan ilişkilerde güç ve “ikili ilişkiler” ile bağlantılı olası sorunları fark edebilme ve bu alanlardaki her türlü kötüye kullanımdan kesinlikle kaçınabilme.
    • Kişisel işlevsellikteki bozulmaların mesleği uygulamaya uygunluğu ne zaman etkileyebileceğini fark edebilme ve uygun önlemleri alabilme (örneğin, kişisel ve mesleki destek arama ve/veya mesleki uygulamayı bırakma).

2.3. Farklılıklarla çalışabilme becerisi (kültürel yeterlik)

• Sosyal ve kültürel farklılıkların, aşağıdakiler de dahil olmak üzere çeşitli alanlarda mesleki uygulama açısından taşıyabileceği olası önemin farkında olabilme:
  • Etnik köken
  • Kültür
  • Sosyal sınıf
  • Din
  • Toplumsal cinsiyet
  • Yaş
  • Engellilik
  • Cinsel yönelim
• Terapistin çalıştığı tüm danışanlar açısından, sosyal ve kültürel farklılıkların bir müdahalenin etkililiği ve kabul edilebilirliği üzerindeki önemi ve olası etkilerine ilişkin bilgiden yararlanabilme
• Sosyal ve kültürel farklılıkların müdahaleye erişilebilirliği etkilediği durumlarda, danışanın müdahaleden elde edebileceği potansiyel yararı en üst düzeye çıkarmak amacıyla terapide uygun uyarlamalar yapabilme

3. Bir terapi modeline ilişkin bilgiyi ve modeli anlayıp uygulamada kullanabilme becerisi

Tüm terapötik yaklaşımlarda ortak olan etkenlere ilişkin bilgiden yararlanabilme*:

3.1. Destekleyici Etkenler:

• Terapist ile danışan arasında sıcaklık, saygı, kabul, empati ve güven ile karakterize edilen olumlu bir çalışma ilişkisi
• Danışanın aktif katılımı
• Terapistin uzmanlığı
• Danışanın kendisini kaygılandıran konuları tartışabilmesi ve duygularını ifade edebilmesi için fırsatlar

3.2. Öğrenme Etkenleri:

• Tavsiye
• Düzeltici duygusal deneyim
• Geri bildirim
• İçsel referans çerçevesinin araştırılması
• Kişisel etkililiğe ilişkin beklentilerin değiştirilmesi
• Sorunlu deneyimlerin özümsenmesi

3.3. Eylem Etkenleri:

• Davranışsal düzenleme

• Bilişsel hâkimiyet

• Korkularla yüzleşmeye ve risk almaya teşvik

• Gerçeklik sınaması
• Başarılı başa çıkma deneyimi

Uygulanan müdahalenin temelinde yatan ilkelere ilişkin bilgiden yararlanarak, bu bilgiyi modelin karakteristik özelliklerini oluşturan özgül tekniklerin uygulanmasına rehberlik etmek amacıyla kullanabilme

Terapiyi danışanın ihtiyaçlarına duyarlı ve esnek bir biçimde uygularken, aynı zamanda ilgili tüm bileşenlerin dahil edilmesini sağlamak amacıyla müdahale modelinin ilkelerine ilişkin bilgiden yararlanabilme

4. Danışanı terapiye dahil edebilme becerisi

• Mesleki sınırları korurken, danışanın ihtiyaçlarına uygun düzeyde sıcaklık, ilgi, güven ve içtenlik gösterebilme
• Güven oluşturabilme
• Danışanla uyumlu bir ilişki geliştirebilme
• Kendi kişisel tarzını danışanın tarzıyla uyumlu olacak biçimde uyarlayabilme
• Danışanın duygusal tepkilerini konuşmasının ve ifade etmesinin önemini fark edebilme
• Seans içindeki etkinlik düzeyini ve seansın yapılandırılmasını danışanın ihtiyaçlarına göre ayarlayabilme
• Uygun düzeyde özgüven ve yeterlik sergileyebilme
• Sabırsızlık, mesafelilik veya samimiyetsizlik gibi olumsuz kişilerarası davranışlardan kaçınabilme

5. İyi bir terapötik ittifak geliştirebilme ve sürdürebilme, danışanın bakış açısını ve ‘dünya görüşü’nü kavrayabilme becerisi*

5.1. Terapötik ittifak kavramını anlama

• Terapötik ittifakın genellikle üç bileşenden oluştuğuna ilişkin bilgiden yararlanabilme:
  • Terapist ile danışan arasındaki ilişki veya bağ
  • Terapide kullanılan teknikler/yöntemler konusunda terapist ile danışan arasında görüş birliği
  • Terapinin hedefleri konusunda terapist ile danışan arasında görüş birliği
• Her üç bileşenin de terapötik ittifakın sürdürülmesine katkıda bulunduğuna ilişkin bilgiden yararlanabilme.

5.2. Terapötik ittifakla ilişkili terapist etkenlerine ilişkin bilgi

• Olumlu bir terapötik ittifak kurulma olasılığını artıran terapist etkenlerine ilişkin bilgiden yararlanabilme:
  • Esnek olma ve danışanın kendisi için önemli olan konuları konuşmasına olanak tanıma
  • Saygılı olma
  • Sıcak, dostça ve onaylayıcı olma
  • Açık olma
  • Dikkatli ve aktif olma
  • Öz değerlendirme yoluyla dürüstlük gösterebilme
  • Güvenilir olma
• Olumlu bir terapötik ittifak kurulma olasılığını azaltan terapist etkenlerine ilişkin bilgi:
  • Katı olma
  • Eleştirel olma
  • Uygun olmayan biçimde kendini açma
  • Uzak durma
  • Mesafeli olma
  • Dikkatin dağılması
  • Sessizliği uygunsuz biçimde kullanma

5.3. Terapötik ittifak geliştirme kapasitesi

• Danışanın kaygılarını yargılayıcı olmayan, destekleyici ve duyarlı bir biçimde dinleyebilme ve danışan deneyimlerini anlatırken rahat bir tutum sergileyebilme
• Danışanın, kendisine sunulan müdahalenin gerekçesini açıkça anlamasını sağlayabilme
• Danışanın müdahalenin gerekçesini anlayıp anlamadığını, bu konuda soruları olup olmadığını veya gerekçeye kuşkuyla yaklaşıp yaklaşmadığını değerlendirebilme ve belirsizlikleri gidermek amacıyla bu kaygılara açık ve savunmacı olmayan bir biçimde yanıt verebilme
• Danışanın terapiye ve/veya terapiste ilişkin kaygılarını ya da kuşkularını, özellikle bunlar güvensizlik veya şüphecilikle ilişkili olduğunda, ifade etmesine yardımcı olabilme
• Danışanın terapiye ilişkin hedeflerini ifade etmesine yardımcı olabilme ve danışan ile terapistin hedefleri arasındaki uyumun derecesini değerlendirebilme

5.4. Danışanın bakış açısını ve ‘dünya görüşü’nü kavrama kapasitesi

• Danışanın kendisini ve çevresindeki dünyayı kendine özgü biçimde nasıl anladığını kavrayabilme
• Terapi süreci boyunca danışanın dünya görüşünü zihinde tutabilme ve bu anlayışı, danışanın olası yanlış anlamaları düzeltmesine olanak tanıyacak biçimde, danışanla kurulan etkileşimler aracılığıyla aktarabilme
• Bağımsız bir bakış açısını koruyarak ve danışanla özdeşleşmekten kaçınarak danışanın dünya görüşünü zihinde tutabilme

5.5. Terapötik ittifakı sürdürme kapasitesi

5.5.1. Terapötik ittifakı tehdit eden durumları (“ittifak kopmaları”) fark edebilme ve ele alabilme kapasitesi.

• Terapötik ittifaktaki zorlanmaların terapinin ilerleyişini ne zaman tehdit ettiğini fark edebilme
• Görevler ve hedefler konusundaki anlaşmazlıklara yanıt olarak uygun müdahalelerde bulunabilme:
  • Danışanın tedavinin gerekçesini açıkça anlayıp anlamadığını kontrol edebilme ve bu gerekçeyi danışanla birlikte yeniden gözden geçirebilme ve/veya yanlış anlamaları açıklığa kavuşturabilme
  • Seans sırasında somut örnekler kullanarak veya bu örneklere dikkat çekerek danışanların tedavinin gerekçesini anlamalarına yardımcı olabilme
  • Anlaşmazlığa yol açan etkenleri araştırmak yerine, danışanın ilgili veya başa çıkılabilir olarak değerlendirdiği görev ve hedeflere yeniden odaklanmanın ne zaman daha uygun olacağına karar verebilme.
• Terapist ile danışan arasındaki bağda yaşanan zorlanmalara yanıt olarak uygun müdahalelerde bulunabilme:
  • Terapistin, danışanla birlikte araştırmayı teşvik edecek biçimde, burada ve şimdi gerçekleşen etkileşimde neler olduğuna ilişkin geri bildirim verebilmesi ve geri bildirim isteyebilmesi
  • Terapistin, terapötik ittifakta yaşanan zorlanmalara kendi katkısından kaynaklanan sorumluluğunu kabul edebilmesi ve üstlenebilmesi
  • Danışanın terapötik ittifakta bir zorlanma yaşandığını fark ettiği ve kabul ettiği durumlarda, bu kopma ile başkalarıyla ilişki kurma konusundaki alışılmış tarzı arasında bağlantılar kurmasına yardımcı olabilme
  • Danışanın, terapistle arasındaki ilişkiye yönelik olumsuz duygularını ifade etmesine olanak tanıyabilme
  • Danışanın, terapistle arasındaki ilişkiye yönelik olumsuz duygularını ifade etme konusunda taşıdığı korkuları araştırmasına yardımcı olabilme.

6. Seansın duygusal içeriğiyle çalışabilme becerisi

• Danışanın duygularını işlemesini kolaylaştırabilme; aşırı yüksek (örneğin, öfke, korku, umutsuzluk) veya aşırı düşük (örneğin, kayıtsızlık, düşük motivasyon) duygusal yoğunluk düzeylerini fark edebilme ve kapsayabilme
• Etkili değişimi engelleyen duygusal sorunlarla (örneğin, düşmanlık, anksiyete, aşırı öfke, yoğun duygulanımdan kaçınma) etkili bir biçimde çalışabilme
• Danışanın duygularına erişmesine, bunları birbirinden ayırt etmesine ve değişimi kolaylaştıracak biçimde deneyimlemesine yardımcı olabilme

7. Sonlandırma sürecini yönetebilme becerisi

• Danışan açısından bu geçişin taşıyabileceği olası önemi kabul edecek biçimde, terapi sürecinin uygun aşamalarında (örneğin, tedavi sözleşmesi üzerinde anlaşmaya varılırken ve özellikle müdahale sona yaklaşırken) müdahalenin sonlanacağını danışana bildirebilme
• Danışanın sonlandırmaya ilişkin duygularını ve düşüncelerini ve tek başına başa çıkma konusundaki olası anksiyetelerini konuşmasına yardımcı olabilme
• Birlikte yürütülen çalışmayı gözden geçirebilme
• Vedalaşabilme

8. Genel değerlendirme yapabilme becerisi

• Danışanın sorununun niteliği hakkında genel bir fikir edinebilme
• Psikolojik sorunlar, tanı, geçmiş öykü, mevcut yaşam koşulları, terapiye yönelik tutum ve motivasyon hakkında bilgi edinebilme
• Danışanın mevcut yaşam koşulları, belirli stres etkenleri ve sosyal desteği hakkında genel bir değerlendirme yapabilme
• Danışanın başa çıkma mekanizmalarını, strese dayanıklılığını ve işlevsellik düzeyini değerlendirebilme
• Danışanın hedef belirtileri veya sorunları belirlemesine/seçmesine ve bunlardan hangilerinin en fazla sıkıntıya yol açtığını, hangilerinin müdahaleye en elverişli olduğunu saptamasına yardımcı olabilme
• Danışanın belirsiz/soyut yakınmalarını daha somut ve birbirinden ayrı sorunlar hâlinde ifade etmesine yardımcı olabilme
• Risk göstergelerini (kendisine veya başkalarına zarar verme riski) değerlendirebilme ve bunlara yönelik gerekli önlemleri alabilme (ve ne zaman başkalarından görüş veya yardım istemesi gerektiğini bilebilme)

• Danışanın kendisi hakkında psikolojik açıdan ne ölçüde düşünebildiğini (örneğin, içinde bulunduğu koşullar üzerine düşünme veya kendisini makul ölçüde nesnel bir biçimde değerlendirme kapasitesini) değerlendirebilme
• Danışanın psikolojik bir müdahaleye yönelik motivasyonunu değerlendirebilme

• Danışanla tedavi seçeneklerini görüşebilme, mevcut seçenekler hakkında bilgi sahibi olmasını sağlayabilme ve bu seçeneklerden hangisini tercih edeceğini değerlendirmesine yardımcı olabilme
• Psikolojik tedavinin uygun olmayabileceği veya en iyi seçenek olmayabileceği durumları belirleyebilme ve bunları danışanla görüşebilme (örneğin, danışanın güçlüklerinin öncelikle psikolojik nitelikte olmaması veya psikolojik konuları ele almak istemediğini belirtmesi) ya da danışanın sorunlarına yönelik alternatif bir yaklaşımı açıkça tercih ettiği durumları değerlendirebilme (örneğin, psikolojik terapi yerine ilaç tedavisini açıkça tercih etmesi)

9. Süpervizyondan yararlanabilme becerisi

Süpervizyonun ve öğrenmenin temel amaçlarından birinin, danışanların aldığı tedavinin niteliğini artırmak olduğunu zihinde tutabilme.

9.1. Süpervizörle iş birliği içinde çalışabilme becerisi

• Süpervizyonun kapsamı ve koşulları hakkında açık bir anlaşmaya varmak amacıyla süpervizörle birlikte çalışabilme (örneğin, gündem belirleme, süpervizörün ve süpervizyon alan kişinin rollerini, süpervizyonun hedeflerini ve bu unsurları belirleyen sözleşmeleri açıklığa kavuşturma)
• Süpervizörün, mevcut yeterlik düzeyinizin ve eğitim ihtiyaçlarınızın farkında olmasına yardımcı olabilme
• Yürütülen klinik çalışmayı dürüst ve açık bir biçimde aktarabilme
• Pasif, kaçınmacı, savunmacı veya saldırgan bir tutum sergilemeden, aktif ve katılımcı bir biçimde süpervizörle klinik çalışmayı tartışabilme
• Klinik materyali, en önemli ve ilgili bilgileri seçerek, odaklanmış bir biçimde süpervizöre sunabilme

9.2. Öz değerlendirme ve refleksiyon kapasitesi

• Süpervizörün geri bildirimleri üzerine düşünebilme ve bu düşünümden elde edilenleri gelecekteki çalışmalara uygulayabilme
• Kendi yeterlikleri konusunda açık ve gerçekçi olabilme ve bu öz değerlendirmeyi süpervizörle paylaşabilme
• Doğru öz değerlendirme yapma kapasitesini daha da geliştirmek amacıyla süpervizörün geri bildirimlerinden yararlanabilme

9.3. Aktif öğrenme kapasitesi

• Süpervizörün ilgili okumalara yönelik önerileri doğrultusunda harekete geçebilme ve bu materyalleri klinik uygulamaya dahil edebilme
• Süpervizörün önerilerini temel alarak (ancak bunlardan bağımsız biçimde) ilgili makaleleri veya kitapları belirleyerek öğrenme konusunda inisiyatif alabilme ve bu materyalleri klinik uygulamaya dahil edebilme

9.4. Gelişen kişisel ve mesleki rol üzerine düşünmek için süpervizyondan yararlanma kapasitesi

• Özellikle bu düşünümün klinik çalışmanın olası etkililiğini sürdürmek açısından önem taşıdığı durumlarda, çalışmanın kişisel etkilerini ele almak için süpervizyondan yararlanabilme
• Klinik çalışmanın mesleki gelişim üzerindeki etkileri üzerine düşünmek için süpervizyondan yararlanabilme

9.5. Süpervizyonun niteliği üzerine düşünüm kapasitesi

• Süpervizyonun genel niteliği üzerine düşünebilme ve aşağıdaki durumlarda (ulusal ve mesleki kılavuzlar doğrultusunda) başkalarından görüş alabilme:
  • Süpervizyonun kabul edilebilir standartların altında olduğuna ilişkin kaygı duyulduğunda
  • Süpervizörün önerileri kabul edilebilir mesleki uygulama standartlarından saptığında
  • Süpervizörün eylemleri ulusal ve mesleki kılavuzları ihlal ettiğinde (örneğin, gücün kötüye kullanılması ve/veya ikili (cinsel) ilişkiler kurma girişimleri)