Spesifik analitik/dinamik teknikler, psikodinamik psikoterapide kullanılan temel klinik müdahaleleri ve bu müdahalelerin uygulanması için gerekli yeterlikleri kapsamaktadır. Bu yeterlikler, University College London (UCL) bünyesinde Alessandra Lemma, Anthony D. Roth ve Stephen Pilling tarafından yürütülen, etkili psikanalitik/psikodinamik psikoterapi için gerekli yeterlikleri belirlemeyi amaçlayan araştırma projesi kapsamında geliştirilmiştir. Kanıta dayalı yeterlik çerçevesinin beş temel alanından birini oluşturan bu bölüm; dinamik yorumlama, aktarım, karşıaktarım ve savunmalarla çalışma gibi temel psikodinamik tekniklere odaklanmaktadır.
1. Dinamik yorumlar yapabilme
1.1. Bilgi
- Danışanın, duygusal ve kişilerarası deneyiminin doğrudan farkındalığının dışında kalan ve çatışma kaynağı oluşturan yönlerinin farkına varmasına yardımcı olmak için bilinçdışı süreçlere ilişkin bilgiden yararlanabilme
- Yorumlama sürecinin işbirliğine dayalı olduğuna ilişkin bilgiden yararlanabilme; böylece terapistin:
- danışanla burada ve şimdi kurulan ilişkiye dair kendi deneyiminden yararlanması
- yorumların danışanla birlikte sınanacak hipotezler olarak ele alması
- yoruma nasıl ulaştığını danışana açıkça belirtmesi
- bir yorumun yararlı olup olmadığına ilişkin danışanın geri bildirimlerine açık olması
- Yorumlamanın, tek bir müdahaleden ziyade zaman içinde gerçekleştirilen bir dizi müdahaleye dayanan bir süreç olarak görülmesinin daha uygun olduğuna ilişkin bilgiden yararlanabilme:
- duyguları, fantezileri ve davranışları aşamalı olarak danışanın dikkatine sunmak ve nihayetinde bir yorum yapmaya temel oluşturmak için netleştirme ve yüzleştirme tekniklerinin kullanımına ilişkin bilgiden yararlanabilme
- Yorumlrın zaman içinde oluşturulan ve normalde danışanla aşamalı olarak paylaşılan hipotezler olduğuna ilişkin bilgiden yararlanabilme
- Yorumlama sürecinin yalnızca danışanın bilinçli ve bilinçdışı deneyimini kavramayı değil, aynı zamanda deneyimine yeni bir bakış açısı kazandırmayı da amaçladığına ilişkin bilgiden yararlanabilme
- Yorumlama çalışmasının bir kez yapılıp tamamlanan bir süreç olmadığına, danışanın kendisine ilişkin anlayışını aşamalı olarak uygulayabilmesini sağlamak için “derinlemesine çalışma” [working through] gerektirdiğine ilişkin bilgiden yararlanabilme.
- Yorumlamanın amaçlarının çok yönlü olduğuna ilişkin bilgiden yararlanabilme:
- danışanın deneyiminin birbirinden farklı yönlerini bir araya getirmek
- bilinçdışı çatışmaları ve fantezileri bilince çıkarmak
- danışana, kendi deneyimi üzerine düşünebilen başka bir kişiyle ilişki kurma deneyimi sunmak
- anksiyeteyi kapsamak
1.2. Uygulama
1.2.1. Yorumun Odağı
- Yorumun temel odağını aşağıdaki alanlarda tutabilme:
- dinamik olarak bilinçdışı olan içerik
- danışanın kişilerarası ve duygulanımsal deneyimleri
- Danışana, birden fazla anlam düzeyini kapsayan (yani danışanın bilinçli olarak hissettiğini bildirdiği şeyin ötesine geçen) bir yorumlama iletebilme
1.2.2. Yorumlama Süreci
- Bilinçdışı süreçlere ilişkin hipotezler oluşturmak amacıyla çeşitli kaynaklardan (örneğin, dışsal olaylara ilişkin anlatımlar, terapistle kurulan ilişki, karşıaktarım tepkileri) elde edilen bilgileri bütünleştirebilme.
- Danışanın bilinçli farkındalığının dışında tutularak yönetilen, kabul edilemez veya rahatsız edici duygulara dikkat çekerek danışanın acı verici çatışmaları keşfetmesine ve bunların daha fazla farkına varmasına yardımcı olabilme
- Danışanın belirsiz, muğlak, anlaşılması güç veya çelişkili iletişimlerine dikkat çekerek bu unsurları daha ayrıntılı biçimde ele almasını teşvik edebilme
- Danışanın iletişimindeki uyumsuz unsurların farkına varmasına yardımcı olabilme:
- Farklı “kanallar” aracılığıyla iletilenler arasındaki tutarsızlıklara ve uyumsuzluklara (örneğin, sözel ve sözel olmayan iletişim arasındaki karşıtlığa) dikkat çekerek ve bunlara anlam kazandırarak
- danışanın birbirinden ayrı olarak deneyimliyor olabileceği bilinçli, bilinçöncesi ve bilinçdışı malzemeyi bir araya getirerek
- Danışanın iletişimindeki olası örtük içeriği aşağıdaki yollarla değerlendirebilme:
- görünüşte meşru olsalar bile, danışanın sorularının ardında hangi anksiyetelerin yatıyor olabileceğini merak ederek ve danışanın dikkatini bunlara çekerek
- seans sırasında ortaya çıktığında söze dökülmemiş duygulanımı belirleyerek ve danışanın dikkatine sunarak.
- Danışanla bir yorumlamayı aşağıdaki özellikleri taşıyacak biçimde paylaşabilme:
- açık (yani danışanın söylenenleri anlayıp özümseyebilmesine olanak tanıyacak kadar özlü olması.)
- uygun zamanlı: a) danışanın belirli bir anda üzerine düşünmeye ne ölçüde dayanabileceğinin değerlendirilmesine ve b) seansta kalan süreye göre uygun biçimde zamanlanması (yani danışanı huzursuz edebilecek yeni konuların seansın bitimine çok yakın bir zamanda gündeme getirilmemesi).
- uygun derinlikte: bilinçöncesi içerikten daha bilinçdışı içeriğe doğru aşamalı olarak ilerlemesi.
- seansın duygulanımsal ve/veya kişilerarası odağıyla ilgili olması.
1.2.3. Danışanın Yorumları Deneyimlemesi
- Danışanın bir yorumdan yararlanma kapasitesini değerlendirebilme
- Bir yorumun yararlılığını ve doğruluğunu eleştirel biçimde değerlendirebilme:
- danışanın yoruma verdiği bilinçli ve bilinçdışı tepkileri dinleyerek
- danışanın bir yoruma ilişkin deneyimine (yorumla aynı fikirde olmaması dâhil) savunmacı olmayan bir biçimde yanıt vererek
- bunları devam eden bir değerlendirme sürecine dâhil ederek
2. Aktarım Üzerinde Çalışabilme
2.1. Bilgi
- Aktarım yorumlamasının, danışanın eksikliklerini ve/veya çatışmalarını açıklığa kavuşturmak ve bunların birlikte keşfedilmesini teşvik etmek amacıyla danışan-terapist ilişkisine açıkça atıfta bulunduğuna ilişkin bilgiden yararlanabilme
- Aktarım üzerinde çalışmanın, öncelikle terapist ile danışan arasındaki mevcut ilişkinin yorumlanmasına dayandığına (yani danışanın mevcut kişilerarası örüntülerinin çocukluk dönemindeki kökenlerinin yorumlanmasının aksine) ilişkin bilgiden yararlanabilme
- Aktarımın çeşitli biçimler alabileceğine (örneğin, olumlu, idealleştirilmiş, olumsuz, cinselleştirilmiş) ilişkin bilgiden yararlanabilme
- Aktarımın gelişimini teşvik eden analitik çerçevenin ve terapötik tutumun gerekçelerine ve özelliklerine ilişkin bilgiden yararlanabilme.
- Aktarım yorumlamalarının danışan üzerindeki duygusal etkisine ilişkin bilgiden yararlanarak, bu yorumlamaların kullanımını danışanın bunları kabul edebilme kapasitesine uygun biçimde kademeli olarak ayarlayabilme
- Aktarımın yorumlanmasının analitik/dinamik yaklaşımın temelini oluşturduğuna, ancak terapistin danışanın yaşamındaki diğer ilişkileri ve önemli olayları da kabul etmesi ve keşfetmesi gerektiğine ilişkin bilgiden yararlanabilme
2.2. Uygulama
2.2.1. Danışanın Terapötik İlişkiyi Keşfetmesini Kolaylaştırabilme
- Danışanı aşağıdaki konuları tartışmaya ve keşfetmeye teşvik edebilme:
- terapiste ilişkin algılarını ve duygularını
- terapistin kendisi hakkında neler hissediyor veya düşünüyor olabileceğine ilişkin düşüncelerini
- Danışanın terapistle ilişki içindeki kendilik deneyiminin belirli bir yönünün seansta ortaya çıkmasına olanak tanımak amacıyla, danışanın terapiste ilişkin bakış açısını kabul edebilme
2.2.2. Keşfin odağını aktarım ilişkisi üzerinde tutabilme
- Danışanın terapistle ilişkisinde tekrarlayan örüntüleri keşfetmesine yardımcı olabilme
- Danışanın terapi dışındaki diğer kişilerle (geçmişte ve şimdi) ve terapistle yaşadığı öznel deneyimler arasında bağlantılar kurmasına ve paralellikler görmesine (ve bunun tersine) yardımcı olabilme
- Danışan, terapist (veya her ikisi), terapötik ilişkinin “burada ve şimdi”sine ilişkin düşünmekten verimsiz bir biçimde uzaklaştığında, odağı yeniden aktarım ilişkisine yöneltebilme
2.2.3. Aktarım ilişkisinin danışan üzerindeki duygusal etkisini anlayabilme ve danışanın bu etkiyi yönetmesine yardımcı olabilme
- Danışanın, terapiste yönelik aktarımından kaynaklanabilecek olumlu veya olumsuz duygularındaki artışı anlamasına yardımcı olabilme
- Danışanın terapiste yönelik deneyimleyebileceği erotik duyguları ele alabilme ve bu duyguların anlamını kavramasına yardımcı olabilme
- Danışanın aktarım içinde terapistle olan ilişkisini “sınama” ihtiyacını fark edebilme ve bu anlayışı danışana iletebilme.
2.2.4. Danışanın aktarım yorumlamasına ilişkin deneyimine savunmacı olmayan ve esnek bir biçimde yanıt verebilme
- Bir aktarım yorumunun belirli bir andaki etkisini aşağıdakiler ışığında değerlendirebilme:
- danışanın yoruma verdiği bilinçli ve bilinçdışı tepkiler (örneğin, bir yorumun ardından hangi çağrışımların/anlayışların ortaya çıktığı)
- terapistin, yorumun ardından çalışma ittifakının niteliğine ilişkin değerlendirmesi (yani ittifakın güçlenmesi veya zayıflaması)
- danışanın yorumun ardından yaşadığı sıkıntı düzeyi
- Danışanın yorumlamanın yanlış veya zamansız olabileceğine ilişkin görüşüne açık olabilme ve buna savunmacı olmayan bir biçimde yanıt verebilme.
Terapistin aktarım deneyiminden yararlanabilme becerisi
2.2.5. Terapistin aktarım deneyiminden, aşağıdakilere ilişkin anlayışını geliştirmek amacıyla yararlanabilme:
- danışanın ilişki kurma örüntüleri ve savunmaları
- danışanın aktarımda çalışabilme kapasitesi (yani aktarım yorumlarından yararlanabilme kapasitesi)
3. Karşıaktarımla çalışabilme becerisi
3.1. Bilgi
- Karşıaktarım tepkilerinin aşağıdaki farklı etkenler tarafından belirlendiğine ilişkin bilgiden yararlanabilme:
- terapistin danışanın içinde bulunduğu güç duruma verdiği olağan duygusal tepki
- terapistin danışana yönelik kendi aktarımı
- danışanın terapiste yönelttiği yansıtmalar
- Tedavi sürecinde eyleme koymaların (danışan, terapist veya her ikisi tarafından) kaçınılmaz olduğuna ve düşünümsel bir tutumu yeniden kazanmak için bunların anlaşılmasının gerekli olduğuna ilişkin bilgiden yararlanabilme:
- danışanla ilişkide belirli rolleri hemen eyleme geçirme veya eyleme koyma yönündeki baskıyı anlamak ve yönetmek amacıyla karşıaktarımın olası kaynaklarına ilişkin bilgi
3.2. Uygulama
3.2.1. Terapistin danışana verdiği tepkilerden yorumlamaya temel oluşturmak amacıyla yararlanabilme
- Danışanın dolaylı olarak neyi ifade ediyor olabileceğine ilişkin hipotezler geliştirmek amacıyla, danışanla etkileşim sırasında terapistte uyanan duyguların, düşüncelerin, çağrışım akışının ve fantezilerin özgül niteliğine dikkat edebilme
- Aşağıdaki yollarla danışanın yansıtmalarıyla (örneğin, belirli rollerle) geçici özdeşleşmeler deneyimlemeye açık olabilme:
- bunun danışan açısından taşıdığı anlamı kavramak amacıyla, danışanın terapisti, terapistin kendi benlik algısıyla uyuşmayan bir biçimde görmesine olanak tanıma (yani bunu erken yorumlamama)
- danışanın terapistle ilişkili bilinçli ve bilinçdışı ihtiyaçlarına ve arzularına açık olma.
- Terapistin danışana ilişkin kendi düşüncelerinin ve duygulanımsal tepkilerinin anlamını ve önemini değerlendirebilme ve bunlardan, danışanın açıkça ifade etmekte zorlanıyor olabileceği şeyleri yorumlamaya temel oluşturmak amacıyla yararlanabilme
3.2.2. Terapistin terapötik sürece katılımı üzerine düşünebilme becerisi
- Terapistin, sürece dahil olan kendi yönüne karşı bir “gözlemci mesafesi” korumak amacıyla, danışana verdiği duygusal tepkiler üzerine düşünebilmesi
- Danışana yönelik erotik duyguları fark edebilme ve bunların terapist ve danışanla kurduğu ilişki açısından taşıdığı anlam ve olası sonuçlar üzerine düşünebilme
- Temelsiz spekülasyonlar yapma veya terapiste ait duyguları yanlışlıkla danışana atfetme riskini en aza indirmek amacıyla, terapistin danışana verdiği duygusal tepkilerin anlamını eleştirel bir biçimde değerlendirebilmesi:
- terapistin ek kişisel terapiye/süpervizyona duyduğu ihtiyacı belirleyebilmesi.
4. Savunmaları fark edebilme ve savunmalarla çalışabilme becerisi
4.1. Bilgi
- Tüm bireylerin rahatsız edici ve acı verici duyguları, ruhsal durumları (örneğin, bağımlılık deneyimi) ve yasaklanmış dürtüleri yönetmek için savunmalara başvurduğuna ilişkin bilgiden yararlanabilme
- Savunmaların hem uyum sağlayıcı hem de uyumu bozucu işlevlere sahip olduğuna ilişkin bilgiden yararlanabilme
- Savunmaların çoğunlukla gerçekliği çarpıtan bilinçdışı ruhsal süreçler olduğuna ve aşağıdaki biçimlerde işleyebileceğine ilişkin bilgiden yararlanabilme
- bir duyguyu veya düşünceyi bütünüyle bilinç dışında tutabilirler
- rahatsız edici bir duygunun veya düşüncenin bilinçli olarak kabul edilmesine izin verirken, onu duygusal öneminden ayırabilirler
- bir duygunun yerine başka bir duyguyu koyabilirler
- kendiliğe ve başkalarına ilişkin algıyı çarpıtabilir veya karmaşıklaştırabilirler (böylece dışsal ve içsel gerçekliğe ilişkin algıları köklü biçimde değiştirebilirler)
- Herhangi bir davranışın veya duygunun savunma amacıyla kullanılabileceğine ve analitik/dinamik terapinin önemli görevlerinden birinin, bir duygunun, davranış örüntüsünün veya ruhsal durumun savunma işlevini belirlemek olduğuna ilişkin bilgiden yararlanabilme
- Danışanın ağırlıklı olarak kullandığı savunmaların niteliğinin, kişilik işlevselliği düzeyini (yani nevrotik, borderline veya psikotik) yansıttığına ilişkin bilgiden yararlanabilme
- Anksiyete ile savunma arasındaki bağlantının yorumlanmasına normalde içeriğin yorumlanmasından daha fazla öncelik verildiğine ilişkin bilgiden yararlanabilme
4.2. Uygulama
4.2.1. Danışanın kendisini acı verici duygulardan/ruhsal durumlardan neden ve nasıl koruduğunu anlamasına yardımcı olabilme becerisi
- Danışanın ilişki kurma tarzını kabul edebilme ve belirli kişilerarası ilişki tarzlarının temelinde bulunabilecek savunma ihtiyaçlarına saygı gösterebilme
- Danışanın, kabul edilemez veya rahatsız edici görünen duygulara/ruhsal durumlara dikkat çekerek çatışma alanlarını araştırmasına ve bunların daha fazla farkına varmasına yardımcı olabilme
- Aşağıdaki yollarla danışanın savunma yapılarının anlamını araştırmasına yardımcı olabilme:
- danışanın kendisini bilinçdışı olarak nasıl koruyor olabileceğine (örneğin, zihninin karışması veya düşünemez hâle gelmesi yoluyla) empatik bir biçimde dikkat çekme
- danışanın neden belirli duyguları/ruhsal durumları deneyimlemekten kendisini korumaya ihtiyaç duyduğunu anlamasına yardımcı olma
- Danışanın terapistle ve yaşamındaki önemli kişilerle ilişkilerinde ortaya çıkan savunmaları araştırarak, ilişkilerinin sorunlu yönlerini nasıl yönettiğinin daha fazla farkına varmasına yardımcı olabilme
- Kullanılan savunmaların danışanın kendi kapasiteleri ve ilişkileri üzerindeki etkilerine dikkat çekerek, bu savunmaların ‘bedeller’ini anlamasına yardımcı olabilme
4.2.2. Savunmaların araştırılmasının yarattığı anksiyeteyi yönetebilme becerisi
- Danışanın savunmalarını araştırmaya ne ölçüde hazır olduğunu değerlendirebilme
- Danışanın anksiyetesinin terapötik ilişkide ortaya çıktığı biçimine açık olabilme ve böylece danışanın bu anksiyetenin anlamı üzerine düşünmesini kolaylaştırabilme
- Danışanın kendisini aşırı derecede açıkta kalmış hissetmesi durumunda, yaşadığı anksiyeteyi kapsayabilme.
Çeviri kaynağı (APA 7)
Lemma, A., Roth, A. D., & Pilling, S. (2008). Specific analytic/dynamic techniques. University College London. https://www.ucl.ac.uk/brain-sciences/sites/brain_sciences/files/migrated-files/PPC_specific_analytic_techniques.pdf
Bu sayfadaki yeterlikler, University College London (UCL) bünyesinde geliştirilen The competences required to deliver effective psychoanalytic/psychodynamic therapy çalışmasının “Specific analytic/dynamic techniques” [Spesifik analitik/dinamik teknikler] başlıklı bölümünden Türkçeye çevrilmiştir.
Bir yanıt yazın